Weerstandsvermogen en risicobeheersing

De inventarisatie van de risico’s en daarmee de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit
geschiedt binnen de gemeente Helmond door de specifieke risico’s financieel te kwantificeren en
algemene risico’s te benoemen. De specifieke risico’s zijn risico’s die van toepassing zijn op Helmond.
Allereerst wordt een inschatting gemaakt van de kans dat dit risico zich voordoet. Hierbij worden de
volgende uitgangspunten gehanteerd:

• Zeer klein (factor 0,1)
• Klein (factor 0,3)
• Midden (factor 0,5)
• Groot (factor 0,7)
• Zeer groot (factor 0,9)

Voor een aantal risico’s zijn al beheersmaatregelen genomen. De kwantificering van deze
beheersmaatregelen brengen we in mindering op het risico. Per saldo ontstaat dan een restrisico. Het
totaal aan restrisico resulteert dan in de benodigde weerstandscapaciteit. Naast de specifieke risico’s
kennen alle gemeenten ook algemene risico's. De verschillende risico's lichten we in de volgende
paragraaf toe.

Specifieke risico's
In onderstaand overzicht staan de gekwantificeerde risico’ en hiermee de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit van de gemeente Helmond.

Ad 1. Juridische claims
De gemeente Helmond loopt juridische risico’s. De omvang van het risico laat zich moeilijk schatten. De kans op juridische claims wordt als laag gewaardeerd.

2a. Sociaal Domein
Bijna alle regelingen binnen het Sociaal Domein zijn openeinderegelingen op basis van uitvoering van wet- en regelgeving. Dit brengt risico's met zich mee als de vraag naar zorg groter is dan voorzien. Afgelopen jaar was sprake van stijgende kosten voor specialistisch jeugdzorg waardoor het budget voor jeugdzorg is overschreden. In 2024 is een taskforce jeugd ingesteld om tot beheersmaatregelen te komen waarmee uiteindelijk binnen de begroting wordt uitgekomen. We gaan voor de bepaling van het risicobedrag uit van gemiddeld 5% overschrijding van het budget, wat leidt tot een risico van ongeveer € 4,4 miljoen. De grondslag voor dit risico is gebaseerd op de budgetten Wmo, Jeugd en rondkomen vanuit de jaarrekening 2024.

2b. Participatiewet Gebundelde uitkering (BUIG)
Aangezien de BUIG het karakter heeft van een openeinderegeling, is het risico op een overschrijding van het budget aanwezig. De Participatiewet wordt voor de deelnemende gemeenten uitgevoerd door de Gemeenschappelijke Regeling Senzer. Na inzet van het weerstandsvermogen van Senzer, blijft de eindverantwoordelijkheid voor dit risico bij de afzonderlijke gemeenten. Uit de jaarrekening 2024 van Senzer blijkt dat het weerstandsvermogen van Senzer voldoende is om de risico’s zelf op te vangen. De kans dat we als gemeente worden aangesproken op ons aandeel wordt als klein ingeschat.

3a/b. Verstrekte geldleningen en borgstellingen
Het volume van verstrekte geldleningen en borgstellingen is ten opzichte van vorig jaar licht gedaald als gevolg van een afgeloste lening. Het totaal aan verstrekte geldleningen bedraagt € 33,5 miljoen en de gewaarborgde geldleningen € 42,3 miljoen. De kans dat er een beroep wordt gedaan op de gemeente wordt als zeer klein ingeschat. Op basis hiervan bedraagt het waarschijnlijke risico € 6,7 miljoen.

4.Vennootschapsbelasting
 De gemeente is sinds 1 januari 2016 belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. Activiteiten die hieronder vallen zijn het grondbedrijf en in beperkte mate restafval en mogelijk het parkeerbedrijf en reclame. In het verleden waren de resultaten van het grondbedrijf veelal negatief. Onder ander door stijgingen van de grondprijzen volgt uit de meest recente prognose van het grondbedrijf een positief resultaat van in totaal € 55 miljoen. Uiteraard hoeft er pas belasting betaald te worden als transacties daadwerkelijk plaatsvinden, en niet over boekhoudkundige resultaten in nog lopende grondexploitaties.

Waar in het verleden eventuele winsten uit de overige activiteiten verrekend konden worden met het negatieve fiscale resultaat van het grondbedrijf zal dit positieve resultaat in de toekomst leiden tot verschuldigdheid van vennootschapsbelasting. Hierbij is van belang dat op basis van fiscale wetgeving andere uitgangspunten gehanteerd dienen te worden. Zo zal o.a. de rentecomponent die ten laste komt van het resultaat grondbedrijf fiscaal tot een lager bedrag in aanmerking genomen mogen worden. Daarnaast is fiscaal sprake van een algemene renteaftrekbeperking. Deze aftrekbeperkingen leiden tot een hoger verwacht bedrag aan te betalen vennootschapsbelasting. Het vennootschapsbelastingtarief bedraagt op dit moment 25,8%.

5. Fiscale claims
Ten aanzien van diverse (fiscale) onderwerpen kan er altijd onverwacht een claim van de belastingdienst ontstaan. Dit wordt veroorzaakt door de complexiteit van de fiscale wetgeving en de verwevenheid daarvan in alle (financiële) processen binnen de gemeente. De afzonderlijke risico’s
worden samengevoegd tot één fiscaal risico.

De belastingdienst kan eventuele fouten herstellen over de periode van de afgelopen vijf jaar waardoor het financieel risico aanzienlijk kan zijn. De gemeente is Horizontaal Toezicht met de belastingdienst overeengekomen, waardoor continu in overleg wordt getreden. De kans op fiscale claims wordt dan ook laag gewaardeerd.

6. Cyberrisico's
De informatiebeveiligingsdienst van de VNG geeft aan dat gemeenten worden geconfronteerd met een complex en structureel dreigingslandschap. De belangrijkste risico’s zijn ransomware-aanvallen, datalekken en verstoringen door incidenten bij leveranciers.

Gemeente Helmond heeft waardevolle informatie te verliezen of kan schade lijden als informatie niet meer beschikbaar is. De kans dat de gemeente te maken krijgt met cybercrime wordt als groot ingeschat. De kans dat dit omvangrijke gevolgen heeft voor de applicaties en de bedrijfsvoering wordt echter als klein ingeschat. Er wordt continu geïnvesteerd in infrastructuur en medewerkers om deze risico's te beheersen. Daarnaast is een verzekering afgesloten met een beperkte dekking voor de schade en een dekking voor expertise om de omvang van de schade te beperken.

De uitdaging voor komend jaar is gelegen in een versterking van het volwassenheidsniveau voor informatiebeveiliging om in te spelen op een voortdurend stijgend dreigingsbeeld.

7. Calamiteiten
Calamiteiten en (natuur)rampen hebben een grote impact en schade op de Helmondse bevolking. Hierbij kunnen grote schades ontstaan die niet door verzekering worden gedekt.

8. Prijsontwikkeling bouwkosten
De onvoorspelbare markt, mede als gevolg van de geopolitieke ontwikkelingen, zorgt ervoor dat het prijsverloop moeilijk is in te schatten. Het kan daardoor voorkomen dat de huidige budgetten niet meer toereikend zijn. We houden rekening met een verwachte gemiddelde prijsstijging van € 7 miljoen op de openstaande (meerjarige) budgetten.

9. Grondbedrijf
Het grondbeleid van Helmond ligt vast in de nota grondbeleid 2024. De paragraaf Grondbeleid geeft een nadere onderbouwing en toelichting op de uitvoering daarvan.

Jaarlijks doen we bij de jaarrekening een uitgebreide herziening van de te verwachten eindresultaten op de grondexploitaties. Daarbij houden we zoveel mogelijk rekening met de op dit moment bekende omstandigheden en feiten. Naast deze omstandigheden en feiten zijn er echter ook nog onvoorziene risico’s. Het grondexploitatieproces is namelijk een langlopend proces. De einddata van de langstlopende projecten (Brandevoort 2 op 1 januari 2041 en Automotive Campus op 1 januari 2041) liggen nog ver weg. In de risicoanalyse die we bij de jaarrekening 2024 hebben gedaan, is ook rekening gehouden met de financiële gevolgen van de nieuwe ontwikkelingen op Brandevoort en de Automotive Campus.

Daarnaast is in de risicoanalyse rekening gehouden met kansen die zich aandienen voor een financiële bijdrage van het Rijk voor de realisatie van de schaalsprong in het centrumgebied. De gemeente zal dan zelf ook een financiële bijdrage moeten leveren in de beoogde nieuwe grondexploitaties om de gewenste ontwikkelingen in het Centrumgebied te realiseren. In de risicoanalyse is hiervoor nu een bedrag opgenomen.

De verhouding tussen de risico’s en benodigde bedragen voor nieuwe ontwikkelingen en cofinanciering enerzijds en de middelen die we hebben om deze risico’s, nieuwe ontwikkelingen en cofinanciering op te vangen anderzijds bepaalt de ratio van het weerstandsvermogen grondbedrijf.

Weerstandsvermogen Grondbedrijf
De stand van de reserve grondbedrijf inclusief het jaarrekening resultaat van 2024 is € 99,6 miljoen. Op de grondexploitaties met een verwacht positief eindresultaat zit nog een winstpotentie van in totaal ruim €  14,8 miljoen. Deze winsten zullen in de komende jaren worden bepaald volgens de Percentage of Completion (POC) methode en worden toegevoegd aan de reserve grondbedrijf.

Risicoanalyse
Bij de jaarrekening 2024 is een nieuwe risicoanalyse uitgevoerd op de grondexploitaties. Daarbij is bepaald dat, het risicobedrag en het benodigd bedrag voor nieuwe ontwikkelingen en cofinanciering samen, ligt tussen de € 89,1 miljoen en € 99,7 miljoen. Bij de jaarrekening 2025 zal bij de uitgebreide herziening van de grondexploitaties ook weer een nieuwe risicoanalyse worden uitgevoerd.

Algemene risico's

Netcongestie
Netcongestie treedt op als de vraag naar transport van elektriciteit groter is dan de capaciteit van het elektriciteitsnet. Gemeente Helmond krijgt hier steeds meer mee te maken bij de realisatie van projecten voor de stad.